Sivas ve Tokat köylerinde kadın giyimi, yüzyıllar boyunca hem gündelik hayatın hem de inancın izlerini taşıdı. Bu giyimin en önemli parçası, yörede üçbeş, üçpeş ya da üçetek diye anılan uzun giysidir. Tozanlı vadisi köylerinde ise aynı giysi entere (entari) adıyla da bilinir.
Üçbeşin yapısı
Üçbeş, şalvar ve gömlek üzerine giyilen uzun bir entaridir. Küçük ve dik bir yakası, dirseğe kadar açık uzun kolları vardır. Eteğin iki yanında yüksek yırtmaçlar bulunur, bolluk vermek için de üçgen parçalar eklenir. Bu yapı hem rahat hareket etmeyi sağlar hem de tarlada, ahırda, evde çalışan köy kadını için kullanışlıdır.
Takımın parçaları
Üçbeş tek başına giyilmez; bir takımın parçasıdır. Başta fes ve yazma bulunur. Gövdede iç saya, dış saya yani üçbeş, şalvar, önlük ve arkalık yer alır. Bele boncuklu püskül bağlanır. Ayakta alaca çorap ile çedik giyilir.
Entereyi takılar tamamlar: fes, gerdanlık, bilezikler ve saç bağı. Bu takılar hem süs hem de ailenin emeğinin, birikiminin bir göstergesiydi.
Yazma ve motifler
Başörtülerinde yazmalar öne çıkar. Kalıplarla elde basılan bu yazmalarda en çok bitkisel motifler kullanılır.
Elmalı, kirazlı, beşli ve üzümlü desenler yörenin en bilinen yazmalarıdır. Her desen, kadının giyiminde ayrı bir renk ve anlam taşır.
İnancın giyimdeki izi
Geleneksel giysilerde Alevilikteki üçleme, Dört Kapı Kırk Makam ve On İki İmam kavramlarının izleri görülür. Sivas ve Tokat çevresinde yaşayan Alevi Türkmen toplulukların giyimi de canlı renkleri ve süslü aksesuarlarıyla bu zengin kültürün bir parçası.
Yörede kadın ve erkek giyimi yalnızca bir süs ya da ihtiyaç değil, aynı zamanda inancın bir yansımasıdır.
Cemlerde, düğünlerde, bayramlarda giyilen üçbeş, böylece hem bir kimliğin hem de kuşaktan kuşağa aktarılan bir inancın taşıyıcısı oldu.
Bugün üçbeş
Şehirlerde geleneksel kıyafetler artık neredeyse yalnızca halk oyunları ekiplerinde görülüyor. Köylerde ise bazı kadınlar üçbeşi hâlâ günlük hayatta, düğün ve bayramlarda giymeyi sürdürüyor. Sandıklarda saklanan üçbeşler, anneden kıza geçen birer hatıra olarak değerini koruyor.
Her köyün renkleri, desenleri ve adları birbirinden biraz farklı. Siz de köyünüzde üçbeşe ne dendiğini, nasıl giyildiğini hatırlıyorsanız bizimle paylaşın.
Bu yazıda düzenleme ya da ekleme önerin varsa bize iletebilirsin.
Takımın parçaları
Üçbeş tek başına giyilmez; bir takımın parçasıdır. Başta fes ve yazma bulunur. Gövdede iç saya, dış saya yani üçbeş, şalvar, önlük ve arkalık yer alır. Bele boncuklu püskül bağlanır. Ayakta alaca çorap ile çedik giyilir.
Günümüzde üçbeş
Şehirlerde geleneksel kıyafetler artık neredeyse yalnızca halk oyunları ekiplerinde görülüyor. Köylerde ise bazı kadınlar üçbeşi hâlâ günlük hayatta, düğün ve bayramlarda giymeyi sürdürüyor.